ตำนาน 500 ชาติ: "พระกำแพงห้าร้อย" กรุกำแพงเพชร พระยอดขุนพลเนื้อชิน มหาอุตม์หยุดมัจจุราช
ในดินแดนทุ่งเศรษฐี จ.กำแพงเพชร นอกจากจะมี "พระซุ้มกอ" เป็นเบญจภาคีเนื้อดินแล้ว ในสาย "เนื้อชินเงิน" ต้องยกให้ “พระกำแพงห้าร้อย” เป็นหนึ่งในตำนานพระยอดขุนพลที่หาชมสภาพสมบูรณ์ได้ยากยิ่ง เปรียบเสมือนเพชรเม็ดงามแห่งสมัยสุโขทัยที่แฝงคติธรรมอันลึกซึ้งและพุทธคุณที่นักเลงพระรุ่นเก่ายอมรับ
วันนี้เราจะพาไปเจาะลึกตำนานพระแผงขนาดเขื่อง ที่ถูกขนานนามว่า "พระตู้" สู่การเป็นพระห้อยคอยอดนิยมด้วยการ "ตัดแบ่ง" ที่เปี่ยมด้วยมนต์ขลัง
ปฐมบท: กำเนิดนาม "กำแพงห้าร้อย"
ที่มาของชื่อนี้ ไม่ได้ตั้งขึ้นลอยๆ แต่แฝงนัยยะทางพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง
ลักษณะกายภาพ: เป็นพระแผงเนื้อชินเงินขนาดใหญ่ รูปทรงห้าเหลี่ยม เป็นพระสองหน้า แต่ละหน้ามีองค์พระขนาดเล็กประทับนั่งปางมารวิชัย เรียงรายกันด้านละ 251 องค์ รวมสองด้านเป็น 252 องค์ (โดยประมาณ) เมื่อรวมกันจึงเรียกขานว่า "ห้าร้อย"
คติธรรม: ตัวเลข 500 สื่อถึงตำนานพระพุทธเจ้าที่ทรงบำเพ็ญเพียรบารมีถึง 500 ชาติ ก่อนจะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การสร้างพระจำนวนนี้รวมกันจึงถือเป็นมหากุศลอันยิ่งใหญ่ของคนโบราณ
ประวัติการค้นพบ: ขุมทรัพย์แห่งกาลเวลา
พระกำแพงห้าร้อย เป็นศิลปะสมัยสุโขทัย (ราว พ.ศ. 1900) ถูกค้นพบในหลายกรุสำคัญของจังหวัดกำแพงเพชร ได้แก่:
กรุวัดพระบรมธาตุ (ทุ่งเศรษฐี): พบครั้งแรกประมาณปี พ.ศ. 2392
กรุวัดกะโลทัย: พบเมื่อปี พ.ศ. 2475 จุดสังเกตสำคัญ ของกรุนี้คือ องค์พระมักจะมีการ "ทาทองล่องชาด" เดิมจากกรุ ซึ่งเป็นการนำชาดผสมปรอทและกำมะถันมาเคลือบเพื่อรักษาเนื้อพระ
กรุวัดอาวาสน้อย: พบในฝั่งจังหวัด
ด้วยอายุที่เก่าแก่และวัสดุที่เป็น "เนื้อชินเงิน" (มีส่วนผสมของดีบุกและตะกั่ว) เมื่อผ่านกาลเวลาและความชื้นในกรุ (เนื่องจากพื้นที่มักน้ำท่วมถึง) ทำให้เกิดปฏิกิริยาธรรมชาติ คือ รอยระเบิด รอยปริ และความเปื่อยยุ่ย ทำให้หาพระที่สมบูรณ์เต็มแผงได้ยากยิ่งดั่งงมเข็มในมหาสมุทร
ศิลปะการ "ตัดแบ่ง": จากแผงใหญ่ สู่พระเครื่องยอดนิยม
เนื่องจากพระกำแพงห้าร้อยแบบเต็มแผงนั้นมีขนาดใหญ่และมักชำรุด คนโบราณจึงนิยมนำมา "ตัดแบ่ง" เพื่อสะดวกแก่การพกพาและบูชา โดยแบ่งออกเป็นรูปแบบต่างๆ ดังนี้:
พระตัดเก้า (แพงเก้า): ตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมประกอบด้วยพระ 9 องค์ เป็นพิมพ์ที่ ได้รับความนิยมสูงสุด เพราะเลข 9 เป็นเลขมงคล
พระตัดห้า / ตัดสาม: ตัดตามสภาพความสมบูรณ์ของชิ้นส่วนที่เหลือ
พระตัดเดี่ยว (พลายคู่ตัดเดี่ยว): ตัดเฉพาะองค์เดียวเพื่อเลี่ยมห้อยคอ
จุดตาย (Checkpoint) การดูพระตัด: เนื่องจากพระกำแพงห้าร้อยเป็นพระสองหน้า และตำแหน่งขององค์พระทั้งสองด้าน "วางสับหว่างกัน" (ไม่ตรงกันเป๊ะ) ดังนั้น เมื่อนำมาตัดแบ่ง จะต้องได้พระที่สมบูรณ์เพียง "หน้าเดียว" เท่านั้น ส่วนด้านหลังจะต้องมีรอยตัดกินเนื้อองค์พระ หรือเห็นขอบองค์พระแหว่งไป นี่คือธรรมชาติความแท้ที่นักปลอมแปลงทำได้ยาก
พุทธคุณ: มหาอุตม์ แคล้วคลาด ดั่งกำแพงแก้ว
ในสมัยโบราณ หากใครมีพระกำแพงห้าร้อยแบบเต็มแผง นิยมตั้งบูชาไว้กับบ้านเรือน เชื่อว่ากันไฟ กันโจร และคุ้มครองคนในบ้านได้อย่างชะงัดนัก ส่วนพระที่นำมาตัดแบ่งห้อยคอ ขึ้นชื่อลือชาด้าน "อยู่ยงคงกระพัน" และ "แคล้วคลาด" เป็นที่สุด สมศักดิ์ศรีพระกรุเมืองกำแพงเพชร
บทสรุป: ของดีที่ต้องพิจารณา
ปัจจุบัน พระกำแพงห้าร้อย เป็นที่ต้องการของนักสะสมพระเครื่อง แต่ของปลอมก็ระบาดหนัก การเช่าหาต้องพิจารณา "ความเก่าของเนื้อชิน" ต้องมีสนิมตีนกา รอยระเบิดจากในเนื้อ และหากเป็นกรุวัดกะโลทัย ต้องดูความเก่าของรัก ทอง และชาด ให้เป็น หากท่านมีโอกาสได้ครอบครอง ไม่ว่าจะแบบเต็มแผงหรือตัดเดี่ยว ขอให้รู้เถิดว่า ท่านกำลังถือครองประวัติศาสตร์ 500 ชาติ แห่งอาณาจักรสุโขทัยไว้ในมือ